Ogólnopolska konferencja naukowa. Poligon doświadczeń. Sztuka dostępna dla osób z dysfunkcją wzroku

Fundacja Szansa dla Niewidomych wraz z Muzeum Pałac Herbsta w dniu 9 września br. zorganizowała ogólnopolską konferencję naukową „Poligon doświadczeń. Sztuka dostępna dla osób z dysfunkcją wzroku”. Wydarzenie było świetną okazją do rozmów o skutecznej i atrakcyjnej formie udostępniania sztuki wizualnej osobom niewidomym i niedowidzącym. Wymiana doświadczeń, a także dialog między „przewodnikami” po świecie sztuki a jej odbiorcami był trafionym pomysłem i – jak się okazało – bardzo potrzebnym. Spotkanie było niezwykle owocne. Mamy nadzieję, że dzięki takim wydarzeniom sprawy dostosowań dla osób niepełnosprawnych będą poruszane i uwzględniane, zwłaszcza przez ludzi dbających o miejsca pożytku publicznego, z których wszyscy powinni móc korzystać w równym stopniu. Nie trzeba chyba podkreślać, jak ważny dla człowieka jest kontakt z kulturą czy sztuką.

W konferencji wzięło udział blisko stu gości. Swoją obecnością zaszczycili nas przedstawiciele władz Miasta Łodzi, pracownicy muzeów z całej Polski, tyflopedagodzy, przewodnicy po świecie kultury i sztuki, a także w bardzo licznym gronie osoby z dysfunkcją wzroku.

Podziękowania należą się Wydziałowi Kultury Urzędu Miasta Łodzi za dofinansowanie zadania oraz Muzeum Pałac Herbsta za wspólną pracę przy organizacji całego wydarzenia. Konferencja podzielona była na część teoretyczną i warsztatową, dzięki temu goście mogli zastosować teorię w praktyce. Zaproszeni przez nas prelegenci fachowo opowiadali jak udostępniać sztukę osobom z dysfunkcją wzroku wykorzystując dostępne na rynku rozwiązania technologiczne.

Pan Marek Kalbarczyk, szef Fundacji Szansa dla Niewidomych mówił o tym, jak dla niewidomych ważne są słowa, dlaczego tak istotna jest rola audiodeskrypcji i deskrypcji w życiu inwalidów wzroku. Goście konferencji otrzymali książkę „Świat opisywany dźwiękiem” autorstwa Janusza Mirowskiego i Marka Kalbarczyka, w której doskonale zaprezentowano istotną rolę audiodeskrypcji i jakże ważną dla niewidomych rolę słów.

Kolejnym ekspertem był Pan Marek Jakubowski ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych w Owińskach, który opowiadał o tyflografice, a także zaprezentował ją, a konkretnie ich całą pokaźną kolekcję. Goście konferencji mogli zobaczyć tyflografiki sprzed prawie 200 lat.

Henryk Rzepka z firmy Altix także kontynuował temat tyflografik, omówił techniki, jakimi wykonuje się je dzisiaj, jak dzięki rozwojowi technologii można tworzyć tyflograficzne pomoce dydaktyczne czy wykorzystywać je do udostępniania informacji. W swoim wykładzie podkreślał rolę dotyku i czytania palcami jako ważny zmysł wykorzystywany do poznawania świata przez osoby niewidome.

O zastosowaniu nowoczesnych technologii w udostępnianiu sztuki mówił prezes firmy Altix Adam Kalbarczyk. Dzięki jego prelekcji mogliśmy dowiedzieć się jak na przestrzeni lat zmieniła się technologia. Jakie urządzenia wspomagały niewidomych kiedyś, a jak wygląda to dzisiaj. Kolejnym prelegentem była Pani Małgorzata Białek ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Słabowidzących w Łodzi. Poruszała kwestie związane z problemami jakie napotykają dzieci niewidome i słabowidzące w procesie edukacji i jak ważny jest dla nich dostęp do informacji. Tyflopedagodzy na co dzień pracujący z dziećmi z dysfunkcjami wzroku najlepiej wiedzą jak trudna jest dla nich nauka, gdy brakuje odpowiednich pomocy i jak ważne są dostosowane do ich potrzeb rozwiązania. Dlatego ważnym elementem tworzenia dostosowań jest korzystanie z konsultacji z osobami, dla których dedykowane są te pomoce. Bo kto jak nie oni najlepiej znają swoje potrzeby?

Ciekawym punktem konferencji była prelekcja Pani Katarzyny Kończal z Muzeum Pałac Herbsta, która opowiadała o systemie Podszepty, jaki funkcjonuje w muzeum. To dzięki niemu osoby z dysfunkcją wzroku mogą samodzielnie zwiedzać zasoby Pałacu. Każdy zainteresowany mógł skorzystać z zestawu i przy jego pomocy zwiedzić Muzeum.

Podsumowaniem części teoretycznej były warsztaty prowadzone przez Panią Aleksandrę Rogalską z Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w Laskach i Edytę Lisek-Lubaś Zorro Design, podczas których osoby widzące mogły wcielić się w role osoby niewidomej i sprawdzić z jakimi barierami zmaga się inwalida wzroku, o ile trudniej dotrzeć mu do pewnych informacji, co w rezultacie sprawia, że obcowanie ze sztuką dla nich wcale nie jest takie proste. Przyznali to także uczestnicy warsztatów, dla których przygotowane ćwiczenia wcale nie były łatwe.

Dużą atrakcją spotkania była prezentacja przygotowana przez firmę Altix. Na wystawie można było zobaczyć różnego rodzaju sprzęt specjalistyczny wspomagający na co dzień osoby niewidome, nowoczesne rozwiązania udostępniania informacji, jak np. kula ziemska w wydruku 3D czy tyflograficzne plany. Największym zainteresowaniem cieszyła się jednak tyflograficzna udźwiękowiona mapa świata, która jest świetnym przykładem dotykowej i dźwiękowej pomocy dydaktycznej dla osób niewidomych. Dzięki takim dostosowaniom osoby z dysfunkcjami wzroku mają dostęp do informacji, wiedzy. Po całym dniu wielu wrażeń, pierwszy dzień konferencji zakończyliśmy projekcją filmu z audiodeskrypcją „Gdyby ryby miały głos” w reżyserii Tomasza Jurkiewicza.

Drugiego dnia, w sobotę, spotkaliśmy się z osobami niewidomymi i niedowidzącym, a także z ich bliskimi. W ramach tego spotkania można było zobaczyć film z audiodeskrypcją „Tajemniczy Ogród” w reżyserii Agnieszki Holland, a także uczestniczyć w warsztatach przygotowanych przez Pana Roberta Więckowskiego z Fundacji Kultury Bez Barier. Uczestnicy w przepięknej scenerii ogrodów Pałacu Herbsta wykonywali tyflografiki muzealnych obrazów z ogrodem w roli głównej. Powstało wiele ciekawych prac, które uczestnicy warsztatów przekazali Muzeum jako pomoce do przyszłych spotkań.

Takie wydarzenia są niezwykle ważne i potrzebne, odgrywają istotną rolę w przełamywaniu barier i pokonywaniu przeszkód. Problemy osób z dysfunkcją wzroku w odbiorze sztuki czy dostępie do informacji są ogromne. Dzięki takim wydarzeniom zwracamy uwagę społeczeństwa na wykluczenie z życia społecznego osób niewidomych i niedowidzących, wynikające z braku dostępności. A czy tak właśnie powinno być? Przecież każdy bez względu na wyznanie, rasę czy dysfunkcję powinien mieć możliwość pełnego uczestnictwa w życiu kulturalnym. Musimy pamiętać więc, że to na nas, osobach widzących spoczywa odpowiedzialność za otwarcie dostępu do dóbr kultury osobom niewidomym i niedowidzącym.

Jak niemożliwe staje się możliwe. Niewidomi na szlaku górskim

W sobotę 25 czerwca br. w Strużnicy, położonej w Rudawach Janowickich, uroczyście otwarto „Przyrodniczą ścieżkę dydaktyczną im. hm. Janusza Boissé”. Jest to najnowocześniejsza trasa turystyczna w Polsce. Po raz pierwszy w historii rodzimej turystyki została wdrożona elektroniczna wersja trasy wyposażona w nadajniki beacon oparte na technologii Bluetooth Low Energy. Dzięki temu każdy turysta, nawet z dysfunkcją wzroku, posługujący się smartfonem z systemem Android lub iOS może obejrzeć wirtualne stanowiska stanowiące dopełnienie stanowisk tradycyjnych, a więc tablic i pulpitów.

Trasa jest nowo powstałą atrakcją turystyczną, dostępną także dla osób z niepełnosprawnością wzrokową. Biegnie przez fragment regla dolnego Rudaw Janowickich, łącząc dwa szlaki PTTK: żółty, prowadzący ze Strużnicy na Łopatę oraz czerwony – prowadzący z Przełęczy pod Średnicą na Skalnik (945 m n.p.m.). Aplikacja mobilna „Leśne Latarnie” stworzona przez łódzką spółkę beFOGG zawiera opis ścieżki i wirtualnych stanowisk wraz z mapą w skali 1:25 000. Posłuży turystom jako mobilny przewodnik.

Ścieżka przyrodnicza nosi imię legendarnego harcmistrza i pedagoga Janusza Boissé, który z Rudawami związał kilkadziesiąt lat swojej działalności harcerskiej i pedagogicznej.

Janusz Boissé „Blady”, urodził się 9 stycznia 1932 roku w Tarnopolu. Był geografem (geomorfologiem), absolwentem Uniwersytetu Łódzkiego, legendarnym nauczycielem geografii w I Liceum Ogólnokształcącym im. M. Kopernika w Łodzi – jednej z najlepszych szkół średnich w Polsce. Jako wieloletni charyzmatyczny komendant Szczepu ZHP im. Romualda Traugutta w Łodzi przy Hufcu Łódź-Polesie wychował blisko trzy tysiące harcerzy i instruktorów – przedstawicieli trzech pokoleń łodzian. Na pomysł trasy wpadli absolwenci I LO – wychowankowie Janusza Boissé.

Trasa ma charakter dydaktyczny: turyści spotkają na niej nie tylko wspaniałe panoramy, niezapomniane widoki dolin, szczytów, potoków i scenerii skalnych, ale też różnorodny, barwny i fascynujący świat roślin i zwierząt Rudaw Janowickich. Na trasie ścieżki turysta będzie mógł zapoznać się z informacjami zamieszczonymi na tradycyjnych stanowiskach informacyjnych (tablice i pulpity).

Projekt powstawał we współpracy z łódzkim Oddziałem Fundacji Szansa dla Niewidomych. Aplikacja zawiera udogodnienia dla osób z dysfunkcją wzroku, które będą z czasem rozbudowywane. Dzięki nowej technologii – audiodeskrypcji – można usłyszeć opisy stanowisk i atrakcji znajdujących się na ścieżce oraz opisy licznych zdjęć. Dodatkowo użytkownicy usłyszą powiadomienie o ciekawym punkcie na trasie w momencie zbliżania się do niego oraz przydatne wskazówki nawigacyjne jak podążać dalej. Podpowiedzi te zastępują osobom niewidomym znaki namalowane na drzewach i kamieniach. Mamy nadzieję, że to innowacyjne rozwiązanie dedykowane osobom z dysfunkcją wzroku zwiększy aktywność turystyczną tej grupy.

Autorem wszystkich tu zawartych zdjęć jest Michał Tracz.

Więcej o projekcie można przeczytać na stronie: www.bladywrudawach.pl oraz www.facebook.com/bladywrudawach/

Happening Blady w Rudawach

W dniu 4 czerwca br. w Łodzi na ulicy Piotrkowskiej odbył się happening zorganizowany przez łódzki Oddział Fundacji Szansa dla Niewidomych i pomysłodawców projektu Blady w Rudawach. W ramach imprezy mieliśmy możliwość wysłuchania koncertu młodych muzyków z Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. H. Wieniawskiego w Łodzi. Harfiści koncertowali pod dyrekcją mgr Doroty Szyszkowskiej-Janiak, a orkiestra instrumentów dętych wystąpiła pod batutą mgr Dariusza Dudka. Całą imprezę wspomagał sztab wolontariuszy fundacji, harcerzy oraz absolwentów I LO w Łodzi. W trakcie wydarzenia promowaliśmy idee „Świata otwartego dla niewidomych” uświadamiając społeczeństwo o potrzebach osób z dysfunkcją wzroku. Happening miał na celu zebranie brakujących środków na budowę pierwszej w Polsce ścieżki dydaktycznej im. hm. Janusza Boisse w Rudawach Janowickich dostosowanej do potrzeb osób niewidomych i niedowidzących. Dzięki aplikacji mobilnej inwalidzi wzroku będą mogli samodzielnie pokonać szlak górski i zapoznać się z pięknem otaczającej przyrody. Nowoczesna technologia pozwoli przy wykorzystaniu audiodeskrypcji niewidomym i niedowidzącym zobaczyć to, co do tej pory było dla nich niedostępne. Dzięki aplikacji usłyszymy opisy stanowisk, zdjęć oraz atrakcji znajdujących się na ścieżce. Dodatkowo użytkownicy usłyszą powiadomienie o ciekawym punkcie na trasie w momencie zbliżania się do niego oraz przydatne wskazówki nawigacyjne jak podążać dalej.

Podczas eventu namawialiśmy widzących przechodniów do wcielenia się w role osoby niewidomej i podjęcia próby pokonania toru z przeszkodami z zasłoniętymi oczami przy pomocy białej laski. Każdy z uczestników stwierdził, że było to trudne doświadczenie. Byli pełni podziwu dla osób z dysfunkcją wzroku, które na co dzień muszą sprostać tak trudnym wyzwaniom.

W ramach happeningu dzięki uprzejmości organizatorów Basketmanii, osoby z dysfunkcją wzroku mogły sprawdzić swoje siły w grze w koszykówkę. Ku zdumieniu zawodowych graczy słabowidząca tyflospecjalistka z łódzkiego oddziału doskonale sobie poradziła z wyzwaniem i bardzo celnie rzucała do kosza. W trakcie akcji prowadziliśmy kwestę, z której zebrane środki zasilą budżet projektu Blady w Rudawach.

Mamy nadzieję, że takie przedsięwzięcia w znacznym stopniu zwiększą świadomość społeczeństwa i coraz częściej potrzeby osób niewidomych i niedowidzących będą dostrzegane, co sprawi, że barier do pokonania będzie znaczniej mniej.

Przewodnik znakomity dla niewidomych i widzących

W październiku br., w kawiarni Retro Cafe w Muzeum Miasta Łodzi przy ul. Ogrodowej 15 odbyło się spotkanie promujące książkę pt.: „Przewodnik znakomity – Jan Karski – wybitny dyplomata, honorowy obywatel i świadek nadziei”, której autorem jest Marek Kalbarczyk. Publikacja ukazała się dzięki wsparciu finansowemu Miasta Łodzi. Książka jest poświęcona historii Jana Karskiego, jego misji i zasług dla ludzkości w walce z masową eksterminacją ludności żydowskiej w czasie wojny. Z uwagi na to kim był i jaką rolę odegrał w naszych dziejach Jan Karski, postanowiliśmy przybliżyć jego postać naszym niewidomym podopiecznym. Ryzykował swoje życie, by ratować ludzi skazanych na śmierć w gettach i obozach zagłady. Heroiczna walka i próby zainteresowania świata tym dramatem były jego życiową misją. Szkoda, że nie udało mu się zdziałać tyle, o ile walczył.

Publikacja została wydana w technologii transparentnej, w której brajlowskie litery są naniesione na graficzne. Wydanie zostało wzbogacone o wypukłą grafikę prezentującą portret tego wybitnego Łodzianina oraz o fotografie przedstawiające miejsca bliskie Janowi Karskiemu. Nakład w ilości 100 egzemplarzy trafił do tyflopunktów Fundacji Szansa dla Niewidomych, do Muzeum Miasta Łodzi, Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej, Biblioteki PZN, Informacji Turystycznej UMŁ, Ośrodka Szkolno Wychowawczego dla Dzieci Słabowidzących i Niewidomych nr 6 w Łodzi oraz do Centrum Dialogu im. Marka Edelmana. Dzięki temu wydawnictwu osoby z dysfunkcją wzroku będą mogły poznać biografię Jana Karskiego i związaną z nim historię miasta Łodzi.

Spotkanie promujące nowe wydawnictwo nie przez przypadek odbyło się w Muzeum Miasta Łodzi w Pałacu Poznańskich. W 1999 r. został tu otworzony gabinet Jana Karskiego, gdzie wedle jego woli znajduje się część najcenniejszych, związanych z nim pamiątek. Na wydarzenie przybyli licznie zaproszeni goście: przedstawiciele Urzędu Miasta Łodzi, instytucji kultury, szkół i uczelni wyższych, przedstawiciele firm, osoby prywatne wspierające środowisko osób niewidomych i słabowidzących, a także sami przedstawiciele tego środowiska. Swoją obecnością uroczystość uświetnili: pani Wiceprezydent Agnieszka Nowak oraz pani Ewa Ściborska – Rzecznik Osób Niepełnosprawnych, wspierające działania naszej fundacji. Publikacja spotkała się z pozytywnym przyjęciem i uznaniem zainteresowanych osób. Zaproszeni goście wyrazili nadzieję, że nie jest to ostatnie wydawnictwo dedykowane osobom z dysfunkcją wzroku.

Jan Karski żył w czasach, których nie potrafimy nawet sobie wyobrazić. Obecnie nie wszystko nam się podoba, ciągle czegoś nam brak, jednak nikt nie zamyka nas w obozach koncentracyjnych i nie odbiera nam prawa do życia. Wtedy było inaczej. Dzisiaj łatwo być bohaterem, udawać, że potrafi się więcej od innych, a w czasie wojny nawet tak wielkie bohaterstwo, jakim wykazał się ten przecież skromny człowiek, nie gwarantowało, że dojdzie się tam, gdzie się dojść zamierzało. W tak trudnych, wojennych warunkach Jan Karski zaprezentował całemu światu, co to jest prawdziwie silna wola, odwaga, inteligencja i chęć pomagania innym. Patrzymy na niego z podziwem – on, Polak, w tak trudnych czasach? Dzisiaj często słyszymy, że jesteśmy zawistni, głupi, próżni, że wstyd być Polakiem. Słyszymy, że inni są świetnymi biznesmenami, politykami, aktorami, muzykami. Nieprawda. Jacy potrafimy być naprawdę, pokazał Jan Karski – Polak w stu procentach. Gdy nadszedł czas próby, bez wahania zgodził się zostać polskim kurierem, a przecież było to ekstremalnie niebezpieczne. Dla niego sprawa była prosta. Miał w sąsiedztwie i w szkole żydowskich przyjaciół, musiał rozumieć ich tragiczną sytuację i ryzykować dla nich życie. Był katolikiem, toteż i z tego powodu nie mógł pozostawić bliźnich na pastwę losu. Poświęcił im swoje zdolności. Dostał się do władców tego świata, by opowiedzieć o hitlerowskich zbrodniach. Wcześniej wszedł kilkakrotnie do getta i obozów śmierci, by na własne oczy zobaczyć, a następnie zaświadczyć, co się tam dzieje.

Z perspektywy kilkudziesięciu lat, w setną rocznicę jego urodzin widzimy, że właśnie tacy powinniśmy być. Jest dla nas idolem i moralnym przewodnikiem. Bo przewodnik to nie tylko ktoś, kto fizycznie pomaga nam pokonywać codzienne trudności, ale także swoją postawą daje przykład godny do naśladowania.

Fundacja Szansa dla Niewidomych wydała książkę o Janie Karskim, w której przedstawiamy co znaczy mieć prawdziwego przewodnika i na ile potrzebny jest ktoś taki nam wszystkim – całemu narodowi i światu, jeśli mamy dać sobie radę ze współczesnymi, trudnymi wyzwaniami. Ktoś musi wskazywać drogę, byśmy mogli dotrzeć do celu.

Cieszymy się, że mogliśmy przyczynić się do rozszerzenia oferty kulturalno-oświatowej Łodzi dla osób z dysfunkcją wzroku. Mamy nadzieję, że dzięki naszemu wydawnictwu zwiększyliśmy dostęp osób niewidomych i słabowidzących do wiedzy o wybitnym Łodzianinie Janie Karskim oraz historii Łodzi i jej kulturze. Chcielibyśmy, aby „Przewodnik znakomity, Jan Karski – wybitny dyplomata, honorowy obywatel i świadek nadziei” był inspiracją i promocją aktywnego trybu życia, tworzenia oferty turystycznej regionu interesującej i dostępnej dla osób z niepełnosprawnością wzrokową, a przede wszystkim do wzmocnienia integracji społecznej osób niewidomych i słabowidzących.