Duxbury Braille Translator

Duxbury Systems jest światowym liderem w dziedzinie tworzenia oprogramowania redagującego tekst czarnodrukowy na system brajlowski. Wywodzi się ze Stanów Zjednoczonych i istnieje na rynku od ponad 40 lat, co może świadczyć o jego wysokiej klasie. Produkty marki Duxbury są używane przez niemal wszystkich największych światowych wydawców publikacji dla niewidomych. Przetwarza teksty w ponad 130 językach, w tym także w języku polskim.

Oprogramowanie dostosowane jest do potrzeb niewidomych oraz słabowidzących. Zapewnia dostęp do wielu języków i form graficznych (między innymi zapisów matematycznych i nutowych). Formuły matematyczne można wprowadzać do zredagowanego już tekstu brajlowskiego, wpisując odpowiednie symbole BNM z klawiatury. Można także dopisywać tekst w dokumencie brajlowskim przytrzymując klawisz Shift i odpowiednie litery na klawiaturze QWERTY. Do zapisu specyficznych znaków brajlowskich możemy wykorzystać symulator klawiatury brajlowskiej maszyny do pisania używając klawiszy s, d, f, j, k, l. Ważną funkcją programu jest możliwość dostosowania rozmiaru czcionki – zarówno widzianej w tekście czarnodrukowym przed translacją na brajla, jak i w gotowym dokumencie brajlowskim. Ułatwia to pracę z plikiem osobom słabowidzącym.

Obsługa programu Duxbury Braille Translator nie jest skomplikowana, ponieważ interfejs DTB współpracuje z Microsoft Word. Posiada również polski interfejs użytkownika. Program oferuje bogate funkcje edycyjne. Przetwarza dokumenty zapisane w formacie DBT, MS Word oraz WordPerfect. Jeżeli chcemy przetłumaczyć na system brajla plik w formacie PDF, musimy najpierw zapisać go jako tekst do programu MS Word, a następnie odpowiednio sformatować. Niestety podczas przenoszenia tekstu często przytrafiają się błędy, dlatego należy zwracać dużą uwagę na zapis dokumentu.

Program dokonuje konwersji tekstu zarówno z postaci czytelnej dla osób widzących na brajla, jak i odwrotnie. Mamy do wyboru trzy rodzaje widoku dokumentu: czcionkę drukarki, czcionkę brajlowską oraz czcionkę brajla czarnodrukowego. Czcionka drukarki pokazuje tekst w postaci czarnodrukowej, jednak polskie znaki oraz znaki diakrytyczne zastąpione są różnymi dziwacznymi symbolami. Utrudnia to odczytywanie zapisanego tekstu. Widok czcionki brajlowskiej wyświetla przetłumaczony czarnodrukowy tekst w brajlu, zaś czcionka brajla czarnodrukowego ukazuje przetłumaczony tekst za pomocą zapisu sześciopunktowego.

Dużą zaletą programu jest umieszczony na dole ekranu żółty, kontrastowy pasek, na którym wyświetlana jest treść znajdująca się w wierszu, który aktualnie opracowujemy. Dzięki temu możemy sprawdzić, czy tekst został zapisany w brajlu poprawnie. Ułatwia to zdecydowanie pracę osobom, które nie znają dobrze alfabetu brajla i nie są w stanie odczytać wszystkiego patrząc tylko na brajlowską czcionkę. Należy jednak być ostrożnym, gdyż nie wszystkie znaki w brajlu są wyświetlane na pasku poprawnie. „X”, na przykład, odczytywane jest jako „cz”, „ó” jako „ów”. To samo dotyczy znaków interpunkcyjnych np. znaku zapytania czy wykrzyknika. Również pewne symbole i znaki, jak np. tak zwane „długie myślniki” zamieniane są nieprawidłowo. To samo będzie dotyczyło innych specyficznych znaków. Możemy uniknąć tego rodzaju błędów zamieniając w edytorze tekstowym długie myślniki na krótkie. To samo można także zrobić już w pliku brajlowskim dzięki funkcji „znajdź i zamień”, jaką oferuje nam program DBT. W polu „znajdź” wpisujemy nieprawidłowy znak brajlowski, zaś w polu „zamień” właściwy znak, który powinien znaleźć się w jego miejscu. Warto więc przed wydrukiem dokumentu dobrze sprawdzić zapis brajlowski, by uniknąć ewentualnych błędów w wydruku.

Program posiada również kilka stopni kodów przekładów. Możemy przetłumaczyć tekst na brajla w postaci skrótów brajlowskich, jak i pełnego tekstu (integrału).

Oprogramowanie oferuje również korzystanie z zaawansowanych opcji numerowania stron. Możemy wybrać inne właściwości dla stron parzystych, a inne dla nieparzystych. Umieścić je w lewym lub prawym, dolnym lub górnym rogu. Mamy do wyboru zapis za pomocą cyfr rzymskich lub arabskich. Możemy także zaznaczyć, czy chcemy, aby pierwsza strona dokumentu była numerowana oraz od jakiego numeru mają się zaczynać kolejne strony dokumentu. Oprogramowanie współpracuje z wieloma drukarkami brajlowskimi. Oferuje nam wiele możliwości wydruku dokumentów. Możemy ustawić rozmiar marginesów górnych oraz miejsca na oprawę, liczbę znaków na stronie oraz liczbę znaków w wierszu. Mamy możliwość wyboru z rozwijanej listy szeroki zakres rodzaju papieru, na którym będziemy drukować: od standardowego formatu A4 po mniej standardowy, jak np. B5. Dzięki temu możemy przygotowywać materiały w brajlu pod różne specyficzne zamówienia.

Za pomocą Duxbury Braille Translator mamy możliwość ustawienia także w dokumencie brajlowskim nagłówków oraz stopki. Wpisujemy tekst, jaki ma się znaleźć w ich miejscu. Zaznaczamy następnie, czy chcemy, aby znajdował się on na wszystkich stronach, czy tylko na nieparzystych lub tylko parzystych. Takie zastosowanie może być przydatne przy drukowaniu materiałów reklamowych i szkoleniowych. Można tworzyć tabele o różnych układach: kolumnowym, schodkowym, liniowym lub dwustronnym. Dla każdego układu można dostosowywać indywidualne właściwości.

Mimo wielu ważnych i przydatnych funkcji Duxbury posiada pewne braki. Największą wadą DBT jest brak funkcji przenoszenia wyrazów. Po przetłumaczeniu tekstu czarnodrukowego na brajla musimy sami dokonać podziału na sylaby, lub pozostawić tekst bez podziału, co jednak znacznie zmniejszy objętość tekstu na stronie. Jak wiadomo, oszczędność miejsca ma niezmiernie ważne znaczenie przy wydrukach w brajlu i należy optymalnie wykorzystywać całą powierzchnię kartki. Również tworzenie stylów dla poszczególnych fragmentów tekstu oraz generowanie spisu treści może sprawiać użytkownikom problemy. Łatwiej to robić własnoręcznie. Mimo polskiego interfejsu, nie wszystkie funkcje programu przetłumaczone są na język polski. Przykładem jest tworzenie i formatowanie tabel – wszystkie opcje oraz właściwości zapisane są w języku angielskim.

Duxbury Braille Translator dzięki swemu szerokiemu zasięgowi i zasłużonej przez 40 lat dobrej opinii, zapewne na długo pozostanie liderem w swej dziedzinie. Na rynku zaczynają pojawiać się jednak programy, które mogą stać się dla niego konkurencją, jak np. polski produkt Euler 2.0. Czy uda im się jednak kiedykolwiek dorównać sukcesowi marki Duxbury Systems?

Wersję demonstracyjną programu Duxbury Braille Translator z polskim interfejsem można pobrać ze strony www.duxburysystems.com.

Euler 2.0 – nowa jakość adaptacji tekstu na wersję brajlowską

Euler 2.0 jest wysokiej jakości programem redakcyjnym, służącym do formatowania tekstu czarnodrukowego, który zostanie następnie wydrukowany w systemie brajlowskim. Dzięki tej translacji zapisany tekst można odczytywać na monitorach brajlowskich, a także tłoczyć na brajlowskich drukarkach. Program został stworzony przez prawie całkowicie niewidomego, nieprzeciętnego informatyka Michała Bałamuta, przy wsparciu dwóch innych niewidomych informatyków, projektantów – Igora Busłowicza i Marka Kalbarczyka. Aplikacja jest w pełni dostosowana do potrzeb osób niewidomych, ale tak samo wygodna dla widzących i słabowidzących. Nazwa programu wywodzi się od nazwiska znakomitego szwajcarskiego matematyka, fizyka i astronoma – Leonarda Eulera. Naukowiec pod koniec życia zaczął tracić wzrok, aż stał się całkowicie niewidomy. Nie przestał jednak działać na rzecz nauki i dzięki swojej fotograficznej pamięci nadal współtworzył matematyczny opis rzeczywistości. Może więc być inspiracją do działania dla wielu jego następców, osób ociemniałych.

Euler jest w pełni polskim programem, istniejącym na rynku od dwunastu lat. Jego najnowsza wersja pojawiła się w tym roku. Dzięki swoim zaawansowanym funkcjom sprawia, że translacja tekstu czarnodrukowego na brajlowski jeszcze nigdy nie była tak prosta i szybka. Aplikacja posiada polski interfejs, po którym możemy poruszać się za pomocą kursora, jak i skrótów klawiszowych. Program obsługuje wiele formatów dokumentów, takich jak: DOC, RTF, HTML, PDF, TXT, XLSX i XLS oraz BRL. Tłumaczy na brajla dokumenty w języku polskim, angielskim, niemieckim oraz rosyjskim. W planach jest stopniowe dodawanie kolejnych języków. Działa pod kontrolą systemów operacyjnych z rodziny Microsoft Windows: XP, Vista, Windows 7 oraz Windows 8. Potrafi obsługiwać różne notacje brajlowskie: brajl komputerowy, literacki, a także skróty brajlowskie (dla większości języków). Przygotowany tekst w brajlu możemy wytłaczać na wszystkich urządzeniach firmy Index oraz na najszybszej drukarce do wydruków brajlowskich – Interpoint 55 Electronic Braille Embosser. Aplikacja umożliwia formatowanie nagłówków i stopek, numerów stron, które mogą znajdować się w nagłówku, stopce oraz w pierwszej lub ostatniej linii, po lewej lub prawej stronie. Program tłumaczy przypisy dolne i końcowe oraz tabele na system brajlowski w trzech formatach: w układzie kolumnowym, notacji schodkowej lub umieszczając wiersze w osobnych liniach. Każdy z tych trzech układów można dowolnie zmieniać i konfigurować. Dzięki programowi możemy również zamieniać pliki graficzne na postać wypukłą, gotową do wydruku na drukarkach brajlowskich.

Za pomocą Eulera można stworzyć własny nowy dokument od podstaw lub wybrać gotowy już plik. Po otwarciu wybranego pliku wciąż możemy na nim pracować – edytować, dodawać lub odejmować fragmenty tekstu. Możemy również skopiować dowolny tekst z nośnika danych lub Internetu. Użytkownik może zapisywać tekst za pomocą zwykłej komputerowej klawiatury QWERTY lub za pomocą klawiszy symulujących klawiaturę brajlowskiej maszyny do pisania. Używa wtedy klawiszy liter: s, d, f, j, k, l plus spacja. Tekst można oglądać w zwykłej postaci czarnodrukowej, zrozumiałej dla osób widzących, ale i w postaci brajlowskiej, drukować zarówno na drukarkach czarnodrukowych, jak i brajlowskich. Dodatkowo program wspomaga użytkownika sprawdzając pisownię edytowanego tekstu, przez co łatwiej unikać ewentualnych błędów.

Program posiada wiele praktycznych funkcji przydatnych do składu dokumentów oraz książek dla niewidomych. Zaawansowane opcje numeracji stron pozwalają by numery znajdowały się w nagłówku, stopce, w pierwszej lub ostatniej linii tekstu, pod tekstem po lewej lub prawej stronie. W zakładce Format – Style znajdziemy listę styli, których możemy użyć do formatowania dokumentów. Możemy wybrać jeden z nich lub stworzyć nowy, określając interesujące nas właściwości. Możemy wskazać między innymi, jak duże chcemy ustawić odstępy pomiędzy poszczególnymi akapitami, jak duże mają być wcięcia, czy tekst ma być wyrównany do lewej strony, a może do prawej, czy też wyśrodkowany. Do każdego fragmentu tekstu możemy zastosować inny styl z różnymi właściwościami, wcięciami i odstępami. Euler posiada także zaawansowaną obsługę spisu treści oraz przypisów. Po przejściu do zakładki Wstaw – Spis treści wystarczy wybrać czy chcemy umieścić w spisie tytuły z całego dokumentu, czy tylko z wybranego fragmentu. Możemy niezależnie ustalać wygląd każdego poziomu spisu treści w brajlu. Można również określić jego położenie, spis treści może znajdować się na końcu tekstu, po przypisach końcowych lub w dowolnym miejscu wskazanym przez użytkownika. Po zakończeniu edycji wystarczy przetłumaczyć tekst czarnodrukowy na brajla za pomocą klawisza F9. Warto sprawdzić jeszcze raz jego poprawność, a następnie ustawić parametry wydruku i wytłoczyć na drukarce brajlowskiej.

Niewątpliwie, jedną z największych zalet programu Euler jest funkcja dzielenia sylab. Dzięki temu rozwiązaniu powierzchnia kartki zostaje optymalnie wykorzystana, co jak wiadomo w brajlu ma ogromne znaczenie. Takiej funkcji nie posiada najbardziej znany program służący do adaptacji brajlowskich – Duxbury Braille Translation. W przypadku translacji na brajla za pomocą programu DBT, musimy sami, własnoręcznie dzielić sylaby, albo pozostawić tekst w takiej postaci jak przetłumaczył program – bez podziału sylab. Takie rozwiązanie jednak znacznie zmniejszy objętość tekstu na stronie. Euler posiada funkcję automatycznej aktualizacji, dzięki czemu użytkownik zawsze jest w posiadaniu jego najnowszej wersji. Dzięki temu, że program jest polskim produktem, użytkownik może liczyć na szybkie doręczenie aplikacji oraz kompleksowe wsparcie techniczne.

Ważną funkcją Eulera jest także to, że dokumenty arkusza kalkulacyjnego importowane są do edytora w postaci tabel, a po ich przetłumaczeniu na brajla, można z powrotem zapisać je do postaci arkusza kalkulacyjnego. Jeżeli pracujemy nad ważnym projektem i nie chcemy, aby inne osoby miały do niego dostęp, możemy skorzystać z funkcji ochrony projektu. Wystarczy podać hasło zabezpieczające, a następnie jeszcze raz je potwierdzić. Dzięki temu możemy mieć pewność, że nikt oprócz nas oraz osób upoważnionych nie będzie miał dostępu do pliku.

Euler 2.0 jest doskonałym rozwiązaniem dla wszystkich, którzy zajmują się adaptacjami brajlowskimi, nauczycieli, niewidomych i ich bliskich. Do tej pory nie zetknęłam się z programem, który w tak prosty i intuicyjny sposób przetwarza zwykły tekst na system brajlowski. Aplikacja posiada wszystkie funkcje niezbędne do składu dokumentów i książek w brajlu. Jako jedyny tego rodzaju program na świecie jest w całości odczytywany przez programy udźwiękawiające – mogą więc bez żadnych problemów korzystać z niego osoby niewidome i słabowidzące. Producent programu (Altix) wciąż pracuje nad nowymi funkcjami, jestem więc pewna, że Euler w niedługim czasie stanie się niekwestionowanym liderem na polskim rynku w swojej dziedzinie, a może także i za granicą.

Opisałam tutaj redakcyjną wersję Eulera. Jej pierwowzór powstał kilkanaście lat temu i nazywał się Brajl. Jego autorem był Igor Busłowicz. Został stworzony jeszcze w latach 80, podczas komputeryzacji drukarni brajlowskiej Polskiego Związku Niewidomych. To ten program pracował przez lata we wszystkich polskich brajlowskich drukarniach. Potem rozpoczął swoją karierę Euler. Za jakiś czas napiszemy o drugiej jego wersji, o translatorze matematycznym, który w pierwszej wersji powstawał na początku nowego millenium (rok 2000), a w tym roku zapowiadana jest nowa jego odsłona – rewelacyjna.

Aby zapoznać się z wyglądem, obsługą oraz funkcjami programu Euler 2.0, można pobrać wersję demonstracyjną aplikacji ze strony: www.euler.altix.pl.