Muzeum dostępne dla zmysłów

Muzeum w swojej stereotypowej formie kojarzy się z miejscem, w którym faworyzowany jest zmysł wzroku. Muzealia, będące bezcennym świadectwem naszej historii, zwiedzający podziwiają najczęściej z bezpiecznej odległości, często umieszczone za szkłem gabloty. Kruchość i delikatność bardzo starych przedmiotów czy dzieł sztuki oraz troska o pozostawienie następnym pokoleniom dziedzictwa kulturowego nakłada na nas obowiązek ochrony zbiorów, również przed niszczącym dotykiem zwiedzających. Dlatego też dla osób niewidomych muzeum to zwykle przestrzeń niedostępna za sprawą znanego wszystkim zakazu „nie dotykać eksponatów”.

Nowoczesne ekspozycje muzealne coraz częściej uwzględniają naturalną potrzebę dotykowej eksploracji eksponatów, proponując osobom niewidomym kopie, tyflografie lub reliefy uzupełnione nagraną audiodeskrypcją. Każda niewidoma osoba chciałaby jednak znaleźć się w muzeum pełnym naturalnych dźwięków i zapachów, w którym autentyczne eksponaty dostępne są na wyciągnięcie ręki. Takie miejsce istnieje. Wystarczy wsiąść do pociągu jadącego do Szreniawy. Stacja graniczy z położonym na skraju Wielkopolskiego Parku Narodowego Muzeum Narodowym Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego obejmującym przepiękny park z ogrodem, pałacem i zabudowaniami XIX-wiecznego folwarku. Przybywających gości witają niezwykłe dźwięki. Wszędzie słychać śpiew parkowego ptactwa pomieszany z odgłosami stałych mieszkańców muzeum – indora, pawia, kur, perliczek, gęsi, kaczek, gołębi i innych zwierząt gospodarskich, które oprócz zmysłów pobudzają również u zwiedzających pozytywne emocje. Dźwięki i zapachy przyrody, smak wiejskiego chleba, dotyk starych przedmiotów, narzędzi i maszyn służących kiedyś ludziom do tego, aby poskromić przyrodę i czerpać z niej życiodajny pokarm – w taki sposób można poznać wszystkimi zmysłami historię rolnictwa i związanego z nim przetwórstwa rolno-spożywczego, co czyni to miejsce niezwykłym dla osób niewidomych. Użytkowy charakter prezentowanych tutaj eksponatów, tych służących niegdyś do pracy na roli oraz wykorzystywanych przez wiejskich rzemieślników, wiąże się najczęściej z ich solidnym wykonaniem i niezwykłą odpornością na działanie czynników zewnętrznych, dlatego też w większości można je dotykać. Niezwykła lokalizacja Muzeum Rolnictwa i specyfika jego ekspozycji były inspiracją do stworzenia projektu edukacyjnego skierowanego do osób „widzących wielozmysłowo”.

Projekt „Muzeum dostępne dla zmysłów” obejmuje organizację cyklu interaktywnych spotkań muzealnych, związanych z życiem wsi polskiej i ziemiaństwa na początku XX wieku. Partnerami przedsięwzięcia są Fundacja Szansa dla Niewidomych oraz Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. Synów Pułku w Owińskach. Głównym założeniem projektu jest stworzenie podopiecznym fundacji i uczniom ośrodka możliwości pełnej, wielozmysłowej eksploracji eksponatów muzealnych oraz wyzwolenie podczas spotkań aktywności i kreatywności w kontakcie z przyrodą, nieodłącznym elementem wsi.

Przekazywana podczas wizyty w muzeum wiedza odniesiona do życia codziennego sprawia, że uczestnicy nabywają konkretnych umiejętności, np. ubijania masła w kierzynce, dojenia krowy lub kozy, wyplatania koszyków, prania w balii – i zyskują tak potrzebną w życiu zaradność i samodzielność. Możliwość przyjazdu do muzeum i kontaktu z autentycznymi eksponatami sprawia, że osoby niewidome oglądają je bardzo dokładnie, ponieważ robią to wszystkimi zmysłami i być może przez to „widzą więcej” niż przeciętny wzrokowiec. Nawet najlepsza kopia i odtworzone nagranie nie zastąpi oryginału opisanego przez pracownika muzeum w bezpośrednim kontakcie ze zwiedzającym. To osoba prowadząca lekcję muzealną, przewodnik, stwarza osobom niewidomym poczucie bezpieczeństwa, pokazuje i opisuje przestrzeń muzealną. Ścieżki dotykowe i inne udogodnienia są tylko dodatkami.

„Muzeum dostępne dla zmysłów” to nie tylko projekt, który aktualnie realizujemy, ale przede wszystkim misja naszej instytucji. Muzeum Narodowe i Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego z racji swojej lokalizacji i specyfiki muzealiów daje możliwość poznania wielozmysłowego wszelkich aspektów życia na wsi. W ramach realizowanego projektu w pawilonie 8 została udostępniona dotykowo dla osób z niepełnosprawnością wzroku część wystawy czasowej „Święty Izydor wołkami orze… Święci patroni w życiu wsi polskiej” powstałej dla upamiętnienia 1050 rocznicy Chrztu Polski. Osoby niewidome mają możliwość samodzielnego poruszania się po ekspozycji dzięki specjalnym ścieżkom. Serdecznie zapraszamy wszystkich, którzy chcą „zobaczyć więcej”.

Projekt „Muzeum dostępne dla zmysłów” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Autorem zdjęć jest Sławomir Seidler.