Sytuacja na świecie – dostępność stron

Internet jest aktualnie jednym z podstawowych źródeł pozyskiwania informacji. Poruszanie się po nim powinno być dla każdego możliwe i łatwe. Trzeba jednak zauważyć, że niepełnosprawni są wciąż narażeni na wykluczenie cyfrowe. Dlatego niezwykle ważne jest propagowanie wiedzy na temat standardów dostępności stron internetowych dla niepełnosprawnych użytkowników Internetu.

Dostępność informacji elektronicznej została opisana w różnych specyfikacjach. Najbardziej popularne są dokumenty grupy Web Accessibility Initiative (WAI), jednostki powstałej z inicjatywy World Wide Web Consortium (W3C). Celem WAI jest wyrównywanie poziomu dostępności Internetu dla wszystkich ludzi. Grupa ta jest wspierana przez Unię Europejską, której prawo nakazuje dostosowywanie stron www organizacji użyteczności publicznej do potrzeb niepełnosprawnych.

Najważniejsze dokumenty związane z wdrażaniem dostępności w Internecie to:

  1. Web Content Accessibility Guidelines (WCAG)
  2. Authoring Tools Accessibility Guidelines (ATAG).

Pierwszy opisuje jak powinna być zaprojektowana treść publikowana w Internecie, by była dostępna dla wszystkich użytkowników. Drugi to wytyczne dotyczące dostępności narzędzi autorskich. Wskazują jak tworzyć te instrumenty, by treść publikowana za ich pomocą była możliwie dostępna. Dla obu dyrektyw przyjęto trzy poziomy dostępności (A, AA i AAA). A to poziom podstawowy, który musi być spełniony, aby większość użytkowników mogła korzystać z serwisu internetowego. Poziom rozszerzony (AA) to taki, który powinien być spełniony, aby większość użytkowników mogła swobodnie korzystać z serwisu internetowego. Z kolei zaawansowana dostępność (AAA) to taka, gdzie wszyscy mogą z serwisu korzystać w sposób komfortowy.

Najistotniejsza jest specyfikacja WCAG, ponieważ większość innych rozwiązań wskazuje na ten dokument, a inne wyraźnie z niego czerpią.

Nieco mniej znanym dokumentem jest ATAG. Szczególnie polecany jest programistom, deweloperom oprogramowania, którzy tworzą aplikacje sieciowe, w tym również systemy społecznościowe.

Rozwiązania w innych krajach

Dostępność stron internetowych jest zagadnieniem, które nabiera coraz większego znaczenia na całym świecie. W wielu krajach spełnianie wymogu dostępności to nie tylko wymóg, ale również szansa np. pozyskania nowych, wartościowych klientów. Poniżej zostały przedstawione wybrane rozwiązania i uregulowania prawne w kilku krajach i organizacjach światowych i europejskich.

Organizacja Narodów Zjednoczonych

Tematyka dostępności serwisów internetowych uwzględniona została przez ONZ w przyjętej 13.12.2006 r. rezolucji Convention on the Rights of Per-sons with Disabilities. Artykuł 9 tej konwencji mówi o umożliwieniu niepełnosprawnym samodzielnego życia i pełnego uczestnictwa we wszystkich jego sferach. Zgodnie z konwencją, państwa członkowie mają podjąć kroki, które zapewnią niepełnosprawnym dostęp do środowiska fizycznego, transportu, informacji i komunikacji międzyludzkiej, w tym technologii i systemów komunikacyjnych i informacyjnych. Te działania, włącznie z rozpoznawaniem i usuwaniem przeszkód i barier na drodze do dostępności, dotyczą między innymi:

  • budynków, dróg, środków transportu oraz innych obiektów, w tym szkół, mieszkalnictwa, ośrodków medycznych i miejsc pracy,
  • usług informacyjnych, komunikacyjnych i innych, w tym usług elektronicznych, jak również usług w zakresie pomocy w nagłych wypadkach.

Co więcej, konwencja zawiera postulat, aby państwa członkowskie podejmowały działania mające na celu promowanie dostępu niepełnosprawnych do nowych technologii informatycznych i komunikacyjnych, włączając w to Internet.

Unia Europejska

W 2000 roku Rada Europy podjęła inicjatywę nazwaną strategią lizbońską. Dotyczyła ona rozwoju społeczeństwa informacyjnego i informatyzacji całej unijnej gospodarki opartej na wiedzy oraz przekształcenia jej w latach 2000-2010 w jedną z najbardziej dynamicznych gospodarek świata. Inicjatywa, o której mowa, to program e-Europa. Pierwszym etapem programu był plan „e-Europa 2002″, w którym wskazano specyfikację WCAG 1.0 jako tę, którą należy operować przy tworzeniu stron internetowych. Polska nie była wówczas członkiem UE, więc nie brała udziału w programie.

Kontynuacją planu był program „e-Europa 2005″, a jego następcą była inicjatywa „i20i0″. W 2010 roku w życie weszła kolejna koncepcja „Digital Agenda”. Celem Agendy jest wyznaczenie kierunków rozwoju i wskazanie działań w obszarze społeczeństwa informacyjnego, pozwalających na maksymalne wykorzystanie potencjału nowoczesnych technologii informacyjnych i komunikacyjnych, w szczególności Internetu. Agenda wskazuje na ponad 100 działań,które prowadzić będzie zarówno Komisja Europejska jak i państwa członkowskie.

Wszystkie wspomniane wyżej programy skupiały się na przeciwdziałaniu wykluczeniu niepełnosprawnych ze społeczeństwa informacyjnego. Konkretnie wskazywano na zobowiązanie się państw członkowskich w deklaracji ryskiej do uczynienia dostępnymi wszystkich serwisów internetowych administracji publicznej do roku 2010. Jako jasny wzór przedstawiono tu dostosowanie się do wytycznych WAI WCAG 2.0.

Cel ten wciąż jest realizowany.

Stany Zjednoczone Ameryki

Zdecydowanie najwcześniej temat dostępności serwisów internetowych uregulowały Stany Zjednoczone. Nowelizację zatytułowaną „Electronic and Information Technology” (Elektronika i technologia informacyjna) dodano do akt Kongresu Stanów Zjednoczonych w 1986 roku, a później zmieniono w 1997 roku.„The Rehabilitation Act” (fragment nowelizujący federalny akt Kongresu Stanów Zjednoczonych) reguluje i gwarantuje prawa osób niepełnosprawnych. Sekcja 508 została dodana w związku z rozwojem nowych technologii. Sekcja ta wprowadziła wymóg wobec agencji i instytucji rządowych, by elektronika i produkty związane z technologią informacyjną kupowane i zamawiane przez agencje federalne były dostępne dla osób niepełnosprawnych. Wymóg nie dotyczy Kongresu, agencji i instytucji korzystających z funduszy federalnych oraz sektora prywatnego.

W wielu punktach Sekcja 508 jest zbieżna lub wręcz tożsama z WCAG. Dokument wprowadza tylko jeden element, którego nie ma w WCAG. Jest to wymóg informowania użytkownika o konieczności synchronizacji jego reakcji z akcją wykonywaną przez system i zapewnienia użytkownikowi wystarczającej ilości czasu na wypełnienie zadań.

W ramach administracji USA działa także agenda U.S. Department of Health & Human Services„usabi-lity.gov”. Jest to rządowe źródło informacji na temat użyteczności i projektowania zorientowanego na użytkownika.

Dodać należy, że w Stanach Zjednoczonych wyżej wymienione prawne zalecenia są realnie przestrzegane. W innych krajach tematyka dostępności traktowana jest dużo bardziej „elastycznie”.

Wielka Brytania

W Zjednoczonym Królestwie obowiązuje akt Disability Discrimination Act (DDA). Ustawa została uchwalona w 1995 roku. Zawarto w niej uregulowania dotyczące zatrudnienia, dostępu do miejsc publicznych, praw własności i edukacji. Ustawa zabroniła dyskryminacji niepełnosprawnych w ich dostępie do wyżej wymienionych sfer życia. Od roku 1999 obejmuje również tematykę dostępności serwisów internetowych. Zgodnie z tą legislacją, żaden dostawca usług „nie ma prawa dyskryminować osób niepełnosprawnych” oraz „ma przedsięwziąć stosowne kroki, aby zmienić praktyki w bezpodstawny sposób utrudniające osobom niepełnosprawnym skorzystanie z jego usług”. Te założenia są bardzo ogólne i nie stanowią praktycznej podstawy dla sprawdzania dostępności serwisów www, dlatego w tym właśnie celu wykorzystywane są zalecenia Web Content Accessibility Guidelines.

Niemcy

W Niemczech tematyka dostępności uregulowana została w Barrierfreie Informationstechnik-Verord-nung (BITV). To federalne rozporządzenie w sprawie dostępnych dla wszystkich technologii informacyjnych opiera się, podobnie jak w przypadku Wielkiej Brytanii, na zaleceniach i wytycznych WCAG 2.0. Jego wdrożenie przeprowadzane było etapami od 2006 do 2014 roku.

Włochy

Rozporządzenie z 2004 r. wprowadziło oryginalne wymagania dotyczące dostępności serwisów internetowych, wykraczające poza sugestie przewidziane w WCAG i amerykańską Sekcją 508.

Ustawa Stanca stanowi, że wszystkie publiczne serwisy internetowe muszą być dostępne. Sformułowany w niej zestaw wymagań dotyczy również wytycznych, które należy zamieszczać w zamówieniach publicznych na serwisy internetowe. Potoczna nazwa (Stanca Law) pochodzi od nazwiska włoskiego ministra, który przeforsował tę specyfikację.

Portugalia

Wewnętrzne zobowiązanie rządu portugalskiego z 1999 r. dotyczące przygotowywania informacji na stronach internetowych wymaga realizowania dostępności. Do tego celu wykorzystano wytyczne oparte o WCAG.

Polska

Polska, tak jak inne kraje członkowskie Unii Europejskiej, zobowiązała się na mocy deklaracji ministrów państw członkowskich Unii Europejskiej zatwierdzonej 11 czerwca 2006 r. w Rydze do uczynienia publicznych serwisów internetowych dostępnymi dla osób niepełnosprawnych. Obowiązują nas więc wytyczne wskazane w deklaracji ryskiej W3C WAI Web Content Accessibility Guidelines 2.0.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012 r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności nakłada na instytucje publiczne obowiązek dostosowania swoich serwisów internetowych do potrzeb osób z różnymi niepełnosprawnościami. Ostateczny termin wdrożenia

W Gdyni już nie zabłądzisz! Miasto ma swój System Informacji Miejskiej

Gdynia rozpoczęła prace nad wdrożeniem Systemu Identyfikacji Miejskiej (SIM) od opracowania w 2009 r. projektu oznakowania śródmieścia miasta. Na System składają się informacje o nazwach ulic i numerach porządkowych budynków, tablice informacyjne, tablice tematyczne oraz informacja kierująca dla pieszych. Unikalnym w skali kraju rozwiązaniem jest wprowadzenie do SIM elementów skierowanych do osób niewidomych.

Pełnomocnik prezydenta Gdyni ds. osób niepełnosprawnych Beata Wachowiak-Zwara na pytanie: skąd wzięła się inicjatywa zapisania na tablicach informacji alfabetem brajla, odpowiedziała, że każdy nowy projekt realizowany przez Urząd Miasta Gdynia, o ile to możliwe, jest dostosowywany do potrzeb osób niepełnosprawnych. W tym przypadku oznakowanie miało być dostępne dla osób niepełnosprawnych ruchowo. Niemniej w toku przygotowań i konsultacji okazało się, że równie istotne jest zwiększenie dostępu do informacji dla osób z dysfunkcją wzroku. Pani pełnomocnik podkreśla również, że projekty takich rozwiązań powstały po konsultacjach ze środowiskiem niewidomych. Osoby z dysfunkcją wzroku mogły, na blogach i forach, powiedzieć, czego oczekują, co będzie dobrym rozwiązaniem, czego unikać. Oczywiście wszystkich pomysłów nie sposób wprowadzić w życie.

We wrześniu 2010 r. zainstalowano 19 pylonów kierunkowych wraz z drogowskazami, następnie pylony z nazwami ulic. W 2012 r. Urząd Miasta rozpisał przetarg na opracowanie tablic tematycznych. Wykonawcą zadania została firma Altix, która przygotowała treści i grafikę 16 tabliczek tematycznych. Tablice są dwustronne. Rewers tablic to mapa Gdyni wraz z legendą, z oznaczeniem punktu „tu jesteś” oraz tekst o Gdyni. Informacja o mieście jest jednakowa dla wszystkich tablic, różne są natomiast fotografie, które również znajdują się na rewersie tabliczki. Awers tablicy to z kolei plan tyflograficzny wraz z legendą dla osób niedowidzących i niewidomych w piśmie brajla. Na tej stronie znajduje się również informacja drukiem płaskim.

Projekt został zrealizowany i od tego roku tablice służą mieszkańcom Gdyni. Dzięki Systemowi Informacji Miejskiej turystom łatwiej odnaleźć drogę do plaży, dworca, Muzeum Marynarki Wojennej, Muzeum Miasta Gdyni, Teatru Muzycznego, Urzędu Miasta, Skweru Kościuszki czy Kamiennej Góry. Tablice ułatwiają orientację osobom niewidomym i niedowidzącym – to bez wątpienia ich podstawowa funkcja. Niemniej, sprawują one również swoistą rolę edukacyjną – zwracają uwagę osobom widzącym, że istnieją w życiu społecznym również osoby z dysfunkcją wzroku, które przy dobrej woli drugiego człowieka mogą harmonijnie funkcjonować w każdej dziedzinie życia.

Kolejny projekt realizowany na zlecenie Urzędu Miasta to „Gdynia dla wszystkich”. Celem programu jest aktywizacja osób niepełnosprawnych oraz ocena dostępności przestrzeni miejskiej w Gdyni dla osób z trudnościami w poruszaniu się. Wdrożenie zmian zasugerowanych przez wolontariuszy projektu, czyli m.in. niepełnosprawnych sensorycznie i motorycznie, z całą pewnością ułatwi również dotarcie do tablic tematycznych, kartuszy, pylonów i pozostałych elementów Systemu Identyfikacji Miejskiej.